شأن ِ مذهبی، شأن ِ حکومتی
”وَلَوْ شَاء اللّهُ مَا أَشْرَكُواْ وَمَا جَعَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا وَمَا أَنتَ عَلَيْهِم بِوَكِيلٍ“
”اگر خدا میخواست شرک نمیورزیدند [ولی نظام ِ خلقت ِ انسان را بر اساس ِ اختیار قرار داد]؛ و تو را نگاهبان ِ آنها تعیین نکردهایم؛ و کارگزار ِ آنان نیستی.“
”و اگر خدا مىخواست آنان شرك نمىآوردند و ما تو را بر ايشان نگهبان نكردهايم و تو وكيل ِ آنان نيستى.“
— انعام، ۱۰۷؛ ترجمههای ِ علیاکبر ِ طاهری ِ قزوینی و محمدمهدی ِ فولادوند
قبلاً در مورد ِ این آیه در وبلاگ ِ شخصیام نوشته بودم. اینجا قصد دارم مفصلتر و دقیقتر بنویسم. در اینجا به طور ِ مشخص به دو شأن اشاره شده:
۱- شأن ِ حفاظت: همانطور که از معنای ِ «نگاهبان» یا «نگهبان» در فارسی هم پیداست، منظور از این شأن «نظارت بر اعمال ِ مردم و جلوگیری از اعمال ِ غیرمجاز» است.
۲- شأن ِ وکالت: مجدداً همانطور که از معنای ِ «وکیل» یا «کارگزار» استنباط میشود، این شأن شامل ِ «تصمیمگیری و اجرا به نمایندگی از مردم» میشود.
با کمی دقت، درمییابیم که مجموعهی ِ این دو شأن در واقع همان چیزیست که در علوم ِ سیاسی به قوای ِ سهگانهی ِ حکومتی (قضائیه، مقننه، و مجریه) سپرده میشود. یعنی خداوند صراحتاً اعلام کرده که حضرت ِ محمد ــ به عنوان ِ پیامبر ِ خدا ــ دارای ِ شأن ِ حکومت بر اجتماع نیست. این آیهی ِ قرآن خط ِ بطلان بر تمام ِ تئوریهایی میکشد که محوریتشان عبارت ِ مجعول ِ «حکومت ِ اسلامی»ست. و بنا بر این، حکومت ِ حضرت ِ محمد و حضرت ِ علی را هر نامی میتوان گذاشت جز این یک نام.
از نظر ِ من، حکومت ِ آن دو بزرگوار بر پایهی ِ پیمان (بیعت) میان ِ حاکم و مردم تشکیل شد، و این شأن ِ حکومتی و سیاسی یک امر ِ مجزا از آن شأن ِ مذهبیست.
